Na pierwszy rzut oka dieta i POChP, czyli Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc, to dwa odległe tematy. W opracowaniach poświęconych tej chorobie żywienie pojawia się jednak regularnie – obok aktywności fizycznej, jako jeden z niefarmakologicznych elementów postępowania.
Powód jest konkretny: masa ciała wpływa na to, jak organizm radzi sobie z oddychaniem, z infekcjami i z zaostrzeniami choroby. I działa to w obie strony – problemem bywa zarówno niedożywienie, jak i nadmierna masa ciała.
Dlaczego nie ma jednej diety dla wszystkich?
W materiałach eksperckich podkreśla się, że nie zaleca się jednego rodzaju diety dla wszystkich osób z POChP. Wynika to z prostej obserwacji: chorzy mają bardzo różną budowę ciała. Są wśród nich osoby z nadwagą i otyłe, ale też bardzo szczupłe, w skrajnych przypadkach kachektyczne, czyli patologicznie wychudzone.
Ta ostatnia cecha występuje przede wszystkim w zaawansowanych stadiach choroby i stanowi poważny problem, ponieważ wiąże się z gorszym rokowaniem. To jeden z powodów, dla których masa ciała bywa traktowana jako istotny element obrazu POChP.
Czym grozi niedożywienie?
Konsekwencje niedożywienia układają się w ciąg. Zmniejsza ono siłę mięśni – również oddechowych – a także prowadzi do obniżenia odporności, co oznacza większą podatność na zakażenia.
Efektem końcowym jest wzrost ryzyka zaostrzeń POChP, a te wiążą się z szybszym pogarszaniem czynności płuc i progresją choroby. W ten sposób stan odżywienia przekłada się bezpośrednio na przebieg schorzenia układu oddechowego.
Dlaczego otyłość też jest niekorzystna?
Nadmierna masa ciała u osób z POChP również bywa opisywana jako niekorzystna. Zaburza wentylację płuc oraz utrudnia aktywność fizyczną, a przez to pośrednio prowadzi do nasilenia objawów.
Punktem odniesienia bywa wskaźnik BMI. Za wartość prawidłową uznaje się przedział 18,5-24,9; poniżej 18,5 mówi się o niedowadze, a od 25 – o nadwadze i kolejnych stopniach otyłości. Osoby z prawidłową masą ciała również powinny dbać o zbilansowaną dietę, aby w toku postępu choroby uniknąć niedożywienia.
Na czym opiera się dieta przy POChP?
Podstawą są ogólne zasady zdrowego żywienia – bez egzotycznych rozwiązań. Dobrze dobrana dieta w połączeniu z odpowiednią aktywnością fizyczną pozwala utrzymać właściwą masę ciała.
Ma to dodatkową zaletę: zdrowa dieta jest wskazana także w profilaktyce chorób układu krążenia czy cukrzycy, które często współistnieją z POChP. Szczegółowe zalecenia opisuje opracowanie poświęcone temu, jak wygląda żywienie chorych na POChP. Podstawowe informacje o samej chorobie zebrano natomiast w serwisie edukacyjnym oddychajmy.pl.
Jak organizować posiłki?
Zalecenia praktyczne są dość szczegółowe. Posiłki powinny być rozłożone regularnie w ciągu dnia, mniej więcej co dwie godziny – czyli 5-6 posiłków, i nie należy ich pomijać. Ostatni dobrze zaplanować 2-3 godziny przed położeniem się spać.
Zaleca się jedzenie małych porcji i spożywanie posiłków bez pośpiechu. Jeśli jedzenie powoduje zmęczenie, warto odpocząć tuż przed posiłkiem. Do tego dochodzi odpowiednie nawodnienie – zwykle około 1,5 litra dziennie, czyli 6-8 szklanek, najlepiej wody niegazowanej pitej często i małymi łykami.
Czego lepiej unikać?
Lista produktów wskazywanych jako niekorzystne ma czytelne uzasadnienia. Napoje gazowane oraz duże ilości warzyw kapustnych i cebulowych mogą powodować wzdęcia, a te utrudniają oddychanie. Słodycze nasilają zużycie tlenu przez organizm. Wędzone i przetworzone mięso oznacza dużą zawartość soli i azotanów, a nadmiar soli zatrzymuje wodę i nasila obrzęki.
Osobno wymienia się grejpfruty, które mogą wchodzić w reakcje z niektórymi lekami, oraz kawę i mocną czarną herbatę – mogące nasilać zgagę przy refluksie żołądkowo-przełykowym. Wskazuje się także alkohol, który wchodzi w reakcje z lekami i wpływa na oddychanie.
Co warto jeść?
Po stronie produktów zalecanych znajduje się chude mięso – drobiowe i cielęce – a także nabiał i ryby, dostarczające białka, witamin i mikroelementów, w tym wapnia. Bazę stanowią pełnoziarniste pieczywo, razowe makarony, brązowy ryż i grube kasze, czyli źródła wolno uwalnianej energii i błonnika.
Do tego dochodzą świeże warzywa i owoce oraz tłuszcze roślinne – olej rzepakowy, oliwa z oliwek, orzechy, pestki dyni i słonecznika – które zwiększają przyswajalność witamin A, D, E i K. Ze względu na wysoką kaloryczność osoby otyłe powinny spożywać je w ograniczonych ilościach.
Dlaczego mówi się o przeciwutleniaczach?
W kontekście POChP pojawia się pojęcie stresu oksydacyjnego, który jest zaangażowany w patogenezę wielu chorób, w tym tej. Substancje o właściwościach przeciwutleniających opisywane są jako „wymiatacze wolnych rodników” uszkadzających komórki.
Do antyoksydantów zalicza się witaminy C i E, karotenoidy – beta-karoten i likopen – oraz cynk i selen. Ich źródłem są między innymi czarne porzeczki, papryka i kiwi, oleje roślinne i orzechy, marchew, dynia i jarmuż, pomidory i przetwory pomidorowe, a także pestki dyni i ziarna zbóż.
Kiedy warto skorzystać z pomocy specjalisty?
W niektórych sytuacjach zaleca się konsultację z dietetykiem – szczególnie gdy trzeba uwzględnić preferencje żywieniowe, nietolerancje pokarmowe albo choroby współistniejące, takie jak cukrzyca czy choroba nerek.
Przy znacznym niedożywieniu bywa konieczne uzupełnienie diety specjalnymi preparatami żywieniowymi o podwyższonej zawartości białka i zwiększonej kaloryczności. Ich stosowanie należy jednak wcześniej skonsultować z lekarzem – to nie jest decyzja, którą podejmuje się samodzielnie w aptece.
POChP – najczęściej zadawane pytania
Czy istnieje jedna dieta dla chorych na POChP?
Nie. Osoby z tą chorobą mają różną budowę ciała, dlatego zalecenia opierają się na ogólnych zasadach zdrowego żywienia dostosowanych indywidualnie.
Dlaczego niedożywienie jest groźne?
Zmniejsza siłę mięśni, w tym oddechowych, obniża odporność i zwiększa ryzyko zaostrzeń, które przyspieszają pogarszanie czynności płuc.
Czy otyłość szkodzi przy POChP?
Tak. Zaburza wentylację płuc i utrudnia aktywność fizyczną, co prowadzi do nasilenia objawów.
Ile posiłków dziennie się zaleca?
Zwykle 5-6 małych posiłków rozłożonych co około dwie godziny, przy czym ostatni 2-3 godziny przed snem.
Jakich produktów unikać?
Napojów gazowanych, słodyczy, potraw smażonych, wędlin i konserw, nadmiaru soli, dużych ilości warzyw kapustnych oraz alkoholu.
Treść ma charakter ogólno edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny medycznej.


